Vĩnh biệt “lều chõng”

- Mỗi sự thay đổi, mỗi phương pháp đề ra đều phải xuất phát từ thực tiễn, phù hợp với thực tiễn, nếu không thì mọi phương pháp đều là ảo tưởng, hão huyền...

Nghe các phương tiện truyền thông đưa tin sắp bỏ kỳ thi đại học không biết nên mừng hay nên lo.  

Thi cử đại học Việt Nam những năm gần đây cũng có những bước thăng trầm.  

"Lều chõng" ngày xưa (Ảnh: Tư liệu)

Đó là vào những năm 60 của thế kỷ trước, cứ tốt nghiệp lớp 10 là có thể “rộng đường” vào đại học. Mặc dù cũng có thi nhưng là từng trường, mà kỳ thi đó cũng thật nhẹ nhàng. Rồi bắt đầu từ những năm 70 đến nay, kỳ thi đại học chính thức được bắt đầu.  

Mỗi một lần chuyển đổi đều có những lý do riêng, căn cứ vào thực tiễn lúc bấy giờ. Những năm sáu mươi, số người học cấp ba còn rất ít. Cả vùng mới có một trường. Số học sinh học với chỉ tiêu vào đại học chênh lệch không nhiều nên chuyện không thi cử là đương nhiên, “đúng tình hình thực tiễn”.  

Rồi những năm bảy mươi, số trường cấp ba tăng lên. Mỗi huyện có đến một, hai trường. Số người học cũng tăng lên. Trong khi đó số lượng các trường đại học không tăng, hầu như vẫn giữ nguyên. Và việc đề ra thi cử để chọn lựa người tài như là lẽ đương nhiên.  

Vậy là mỗi sự thay đổi, mỗi phương pháp đề ra đều phải xuất phát từ thực tiễn, phù hợp với thực tiễn, nếu không thì mọi phương pháp đều là ảo tưởng, hão huyền.  

Mấy thập kỷ tuyển sinh đại học, công bằng mà nói hầu hết chúng ta đã chọn được những người thực tài.

Ở các giai đoạn khác nhau của lịch sử, những nhà khoa học này đã đảm đương và hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ nặng nề mà Tổ quốc giao trọng trách.  

Bước sang giai đoạn mới, việc thay đổi phương pháp tuyển sinh là một lẽ đương nhiên. Vấn đề là thay đổi như thế nào. Đây là câu hỏi không phải dễ trả lời. Chính điều đó đã làm cho dư luận đặc biệt quan tâm.  

Nhìn sâu vào bản chất thì chủ trương bỏ thi đại học vẫn là không bỏ, vẫn thi mà thi dưới hình thức khác. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã lý giải về việc thực hiện "1 kỳ thi quốc gia" tại hội nghị tổng kết giáo dục ĐH tổ chức ngày 16/8: "Chỉ còn 1 kỳ tuyển sinh quốc gia, nếu chọn thi ĐH e rằng các em sẽ học lệch. Giải quyết "bài toán" để hội nhập thì nên thi phổ thông. Với 6 môn thi tốt nghiệp THPT, không chỉ có kết quả học toàn diện mà điều kiện xét tuyển của các trường ĐH sẽ rộng hơn...". 

 Tư tưởng là như vậy, nhưng cái phương pháp “bỏ mà không bỏ” này liệu đã đúng thực tiễn? điều này dư luận đã bàn rất nhiều. Bây giờ hãy phân tích kỹ phương pháp “bỏ mà không bỏ” này xem có vấn đề gì mà lại làm nóng dư luận là vậy.  

Hãy nhìn xa hơn ở các nước tiên tiến, vấn đề không thi đại học đã được nhiều nước áp dụng. Họ không thi cử nặng nề như ta mà vào đại học thật nhẹ nhàng. Tuy nhiên trong quá trình học, sự sàng lọc hết sức khắt khe. Cái mô hình hình chóp của họ khá rõ. Vào thì nhiều nhưng khi ra thì ít. Trong quá trình học, những ai có đủ điều kiện mới vào học tiếp, và những người không đủ điều kiện sẽ chuyển sang học ở những bậc khác thấp hơn. Quan niệm học đại học không phải bằng mọi giá đã thành lẽ đương nhiên.  

Chẳng hạn ở Pháp, thông thường chênh lệch lương bổng của một công nhân so với một cử nhân khi ra trường ở khoảng 1,5 lần chứ không cao gấp nhiều lần như ở Việt Nam ta. Hơn nữa, với công việc và mức lương như thế, họ có thể sống thoải mái, không phải lo cho bố mẹ, anh em và nhiều mối quan hệ khác.   

Thí sinh làm thủ tục thi (Ảnh VNN)

Vì thế sự lựa chọn vào đại học hay làm một nghề khác đối với họ cũng thật dễ dàng. Còn thực tiễn Việt Nam, như nhận xét của ông Trịnh Ngọc Huy, ĐH Toulouse 1, CH Pháp: Công nhân và cử nhân sống gần như hai thế giới khác nhau. Đối với người tốt nghiệp đại học, đó là cả một tương lai rộng mở và hầu như ai cũng có điều kiện để có một cuộc sống sung túc cho bản thân và giúp đỡ gia đình theo kiểu “một người làm quan, cả họ được nhờ”. Vì vậy, ai cũng muốn con mình phải đi học đại học để thay đổi cuộc đời.  

Rồi còn tâm lý xã hội, quan niệm sang hèn… Những yếu tố trên đã trở thành áp lực cho kỳ thi đại học. Chính vì vậy để có một kỳ thi công bằng, khách quan, chọn được những người thực tài thật không dễ dàng chút nào.  

Người viết bài này chỉ muốn bàn đến một yếu tố khác, nhưng nó có vai trò quan trọng trong việc đề ra phương pháp. Đó là về một "thực tiễn trong thực tiễn", yếu tố tác động nghịch. Nếu không hiểu thấu đáo cái “thực tiễn” này thì dẫu phương pháp đề ra có hay ho đến đâu, mới mẻ đến đâu, tiên tiến đến đâu cũng khó tồn tại.  

Hãy nhìn thực chất xã hội ta hiện nay, tất nhiên những mặt tốt, tích cực chúng ta đều thấy và phải dựa vào đó để đề ra chính sách, giải pháp nhưng cũng phải chú ý đến mặt trái của nó. Có thể nói rằng nhiều chủ trương của ta đề ra đều rất hay nhưng cứ đi vào thực tiễn lại tắc. Vì sao vậy? Đó là bị chi phối bởi “phạm trù lợi”. Cái này có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực.  

Ở ta, nhiều người không khai thác ở khía cạnh tích cực để thực hiện mà khai thác ở khía cạnh lợi cho mình. Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, cái "lợi" này đã được khai thác một cách triệt để chỉ nhằm phục vụ vì cái riêng, cho một bộ phận… Vì vậy, nhiều chính sách, chủ trương dẫu “hay ho” đến đâu nhưng khi vào thực hiện thì đều bị méo mó, nhiều khi có tác dụng ngược lại.  

Lấy ví dụ về các khung hình phạt. Các nhà làm luật đã cố gắng chỉ ra tội này hay tội kia khi bị xử phải chịu mức hình phạt từ n năm đến m năm. Nhưng những kẻ chạy án thì lại lợi dụng khoảng cách từ n đến m ấy để chạy chọt, luồn lách, để khi xử thì chỉ bị phạt ở mức thấp nhất. Họ nghiên cứu luật không để thực hiện mà chỉ vì mục đích “lợi” cho mình và “khổ chủ”.  

Đấu thầu là thể hiện sự công khai minh bạch nhưng bao nhiêu vụ đấu thầu đạt tiêu chí này. Nhiều công trình dự án, cái “phía sau” mới là yếu tố quyết định để thắng thầu. Chính sách trợ cấp của Chính phủ đối với nông dân trong các vụ tiêu hủy gia cầm là rất đúng nhưng nhiều địa phương đã lợi dụng để moi tiền chính phủ, khai gian lận số lượng. Đền bù giải phóng mặt bằng thì cán bộ thông đồng với gia chủ những người bị giải tỏa để moi tiền của nhà nước. Gần đây nhất là chính sách hỗ trợ tiền cho người nghèo, một số cán bộ đã lợi dụng trục lợi. Chính yếu tố "lợi" đó đã phá hỏng rất nhiều những chủ trương, chính sách tốt đẹp của nhà nước.

Vẫn còn có chuyện thí sinh xem bói trước khi thi (Ảnh VNN)

Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo cũng không thoát khỏi tình trạng này. Nhiều chính sách đúng nhưng vẫn bị lợi dụng. Qui định những học sinh đạt giải tại các kỳ thi quốc tế và quốc gia được tuyển thẳng vào Đại học là sự động viên khuyến khích đối với học sinh. Hay những học sinh bậc phổ thông trung học, 3 năm liền là học sinh giỏi được cộng điểm khi thi vào đại học, đó là sự động viên cần thiết, nhằm khuyến khích học sinh có ý thức học tập ngay từ đầu. Tuy nhiên từ những chính sách đúng đắn đó đã nẩy sinh tiêu cực. Vụ gian lận kỳ thi quốc gia về tin học ở Thái Bình là một ví dụ, trong số những thí sinh gian lận có hai học sinh là con của cán bộ lãnh đạo tỉnh.

Quay trở lại việc lồng ghép hai kỳ thi trong một, có thể nói những người làm ra qui chế này đều có cái tâm, mong muốn cho việc thi cử đỡ phiền phức, đỡ tốn kém nhưng liệu những thiện ý tốt đẹp đó có đảm bảo chất lượng?  

Ngoài các yếu tố chuyên môn mà bài viết này chưa bàn đến như thiết kế đề thi, giáo viên coi thi, chấm thi, chỉ riêng chuẩn bị thi cũng nhiều điều phải bàn. Các kỳ thi phổ thông trong những năm qua, năm nào mà chẳng có sự cố, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng vì tính không trung thực. Chúng ta đều biết gian lận thi cử thời gian vừa qua vẫn còn đang là một vấn nạn. Nhiều chuyện tưởng như đùa: Phao thi trắng phòng mỗi buổi thi, đưa người khác thi hộ, cướp đề thi, lộ đề thi hay cả việc người trông thi cũng làm bài, ném bài cho học sinh… là những chuyện không phải cá biệt. Trong khi đó kỳ thi này lại diễn ra trên toàn quốc, liệu có đảm bảo rằng sẽ không có những chuyện như trên xẩy ra. Và chất lượng kỳ thi này là thực chất?  

Rồi bệnh thành tích trong ngành giáo dục, quan niệm của xã hội về đại học và con đường vào đại học vẫn còn chi phối thì việc tổ chức "hai trong một" liệu có bảo đảm tính khách quan, chất lượng khi kỳ thi này được tổ chức tại các địa phương?

Bên ngoài phòng thi (Ảnh VNN)

Bộ Giáo dục Đào tạo cũng đã tính hết những vấn nạn tiêu cực nẩy sinh khi chấm thi "hai trong một" chưa? Đến như chấm thi đại học qui định nghiêm ngặt là vậy vẫn có kẽ hở cho chuyện nâng điểm, cho những người thân quen, những người có tiền.  

Hiệu trưởng Trường Đại học Vinh Nguyễn Ngọc Hợi phân tích, tính chất của 2 kỳ thi tuyển sinh Đại học và tốt nghiệp Trung học phổ thông hoàn toàn khác nhau. Ông cho rằng, nên duy trì kỳ thi đại học theo phương án tuyển sinh 3 chung như hiện nay.  

Giáo sư Văn Như Cương cũng không đồng tình phương án bỏ thi đại học, bởi hai kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh Đại học, Cao đẳng có mục đích hoàn toàn khác nhau. Thi tốt nghiệp của một khóa học nào đó nhằm mục đích kiểm tra xem thí sinh có đạt được các yêu cầu tối thiểu mà khóa học đã đề ra hay không. Còn kỳ thi tuyển sinh vào Đại học, Cao đẳng là kỳ thi nhằm chọn ra những người giỏi hơn những người khác.  

Trong những lần tiếp xúc với những “hai lúa”, và nhất là khi đọc diễn đàn nêu ý kiến có nên bỏ kỳ thi đại học hay không, rất lạ là bà con nông dân và những người tham gia không kêu ca phàn nàn nhiều về công sức, tiền nong bỏ ra trong các kỳ thi mà họ trao đổi vấn đề chất lượng thực chất của các kỳ thi. Bởi theo họ, thi đại học một cách công bằng và nghiêm túc sẽ tạo cơ hội cho tất cả các em học sinh, cứ phấn đấu học giỏi thực sự sẽ thành công. Họ nói rất hay rằng những nỗ lực đầu đời được ghi nhận sẽ là động lực cho các em học tập tốt và tin tưởng vào sự công bằng của xã hội. Có ý kiến còn cho rằng thi “2 trong 1” với điều kiện xã hội thực tế hiện nay, ngoài việc cắt giảm chi tiêu, nó chưa chứng minh được lợi ích đáng kể nào khác, đặc biệt về “hai không” và “nâng cao chất lượng giáo dục”. Mục đích giảm bớt khó khăn cho phụ huynh, học sinh là tốt nhưng “giúp cần câu, đừng giúp con cá”.  

Có người đã trực tiếp trao đổi với chúng tôi rằng các kỳ thi phổ thông có thể bỏ hết chỉ thi cuối cấp để chứng nhận cho các cháu có cái bằng (mà thực tế vừa qua thi vòng 1 vòng 2 tốn kém cuối cùng cũng công nhận). Còn xin các bác ở trên đừng bỏ kỳ thi đại học, con em nông dân rất ít có điều kiện, rất nhiều cơ hội cho những người nhiều tiền và hậu quả là rất khó lường.

Vĩnh biệt “lều chõng” liệu có vĩnh biệt những “màu xám” này không?  

• Nguyễn Đăng Tấn

PHẢN HỒI CỦA ĐỘC GIẢ:

Ho ten: Trịnh Công Vấn
Dia chi: 169, Trần quốc Thảo, quận 3, TPHCM
E-mail: vantrinhcong56@gmail.com
So dien thoai:
Tieu de: góp thêm vài ý về ý tưởng bỏ thi đại học
Noi dung: Chủ trương bỏ kỷ thi đại học được lý giải là để tiết kiệm một kỳ thi tốn kém cho gia đình và xã hội. Theo tôi nếu bỏ thì nên bỏ kỳ thi tốt nghiệp PT. Tại sao một học sinh đã học hết THPT với kết quả cả quá trình trên trung bình lại không được coi như đương nhiên học xong trình độ Phổ thông, và như vậy là tốt nghiệp rồi. Các em có thể chọn học tiếp hay đi làm. Thi đại học nên chỉ là cuộc thi của mỗitrường với mực chuẩn nào đó do Bộ yêu cầu. Sản phẩm (ra trường) của mỗi đại học tự  nó sẽ quyết định sự phát triển hay không nên tồn tại của một đại học không kể nó là công lập hay tư thục. Vậy là Bộ GD&ĐT không còn phải lo thực hiện khối lượng rất khổng lồ do các kỳ thi mà lâu nay Bộ cứ muốn "ôm". Thương thay có chuyện tưởng như đơn giản mà tốn kém bao nhiều giấy mực, tiền bạc của mọi người

Ho ten: Hải
Dia chi: Hà nội
E-mail: ucl_hai@yahoo.com
So dien thoai:
Tieu de: Ko nên bỏ thi ĐH
Noi dung: theo tôi nên duy trì thi đại học, mặc dù bỏ thi ĐH, thì giảm nhẹ chi phí; thực tế là các trường ĐH chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập; rất nhiều người muốn vào ĐH sẽ dẫn đễn tiêu cực....

Ho ten: Tran khac quyen
Dia chi: Nguyen Thai Hoc TP Yen Bai
E-mail: Khacquyen@Gmail.com
So dien thoai: 0293890548
Tieu de: Bo thi dai hoc
Noi dung:  Thời gian gân đây, nhiều phương tiện thông tin đại chúng đăng tải việc bỏ thi đại học trong năm tới nhằm giảm bớt áp lực cho các mùa thi. Đây là một chủ trương rất lớn và rất táo bạo của ngành giáo dục, vì hàng chục năm qua, mỗi mùa thi đại học lại gắn liền với ôn, luyện, tăng áp lực cho các thành phố lớn có các trường đại học, gây tốn kém nhiều tiền của của các gia đình có con em tham gia thi vào các trường đại học. Vòa mùa thi việc đi lại của hàng trăm ngàn thí sinh và các gia đình, gây tăng áp lực cho ngành Giao thông vận tải, làm gia tăng tai nạn giao thông. Đặc biệt nếu xảy ra các vụ  dịch bệnh thì hậu quả khó lường.

Ho ten: Đinh Khắc Bình
Dia chi: 8/45-77 Bùi xương Trạch Tx Hn
E-mail: hb_coltd07@yahoo.com
So dien thoai:
Tieu de: Không Còn nói thêm ,phản hồi được điều gì .
Noi dung: Như vậy là quá đủ ,quá tổng hợp.Tính lý luận và thực tiễn của bài viết là quá hay và không thể phản biện được điều gì !

Ho ten: Tran Hung Thinh
Dia chi: Bac Linh Dam,Dai Kim Hoang Mai,Ha noi
E-mail: ththinh173@yahoo.com.vn
So dien thoai: 36411470
Tieu de: Bo thi dai hoc
Noi dung: Hien nay tinh trang tieu cuc tran lan o moi linh vuc va o moi cap.Bo thi dai hoc la mieng moi ngon cho tham nhung tieu cuc. 

• Ý kiến bạn đọc: