Vụ 'Robot leo cầu thang': Truy tiếp trách nhiệm!

TSKH Nguyễn Xuân Hùng

Có thể nói: Các thành viên trong Hội đồng xét duyệt và Hội đồng nghiệm thu đề tài "Mô hình robot leo cầu thang" đã làm việc rất nghiêm túc.

Thoạt tiên, khi tự đăng ký và đưa đề tài ra trước Hội đồng xét duyệt để xin kinh phí nghiên cứu, nhóm nghiên cứu (hay Ban chủ nhiệm đề tài) là TS Nguyễn Văn Giáp và KS Đoàn Thế Thảo còn hăng hái đề xuất sẽ thực hiện luôn một loạt mô hình robot thông minh, robot chữa cháy, robot vượt chướng ngại vật... Nhóm nghiên cứu còn đề xuất nội dung nghiên cứu không chỉ robot chữa cháy thông thường mà robot còn có thể leo cầu thang, có gắn camera để quan sát bên trong đám cháy. Không chỉ có vậy, robot này còn có thể mang vác nhằm cứu người bị nạn ra khỏi đám cháy (!). 

Trươc một loạt đề xuất xem ra có thể vượt quá khả năng của nhóm nghiên cứu, Hội đồng đã phải đề nghị nhóm nghiên cứu giới hạn bớt mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài và chỉ nên tập trung vào mô hình robot leo cầu thang nhằm mục đích chữa cháy. Như vậy, lần thứ nhất xét duyệt coi như không đạt do nhóm nghiên cứu ôm đồm quá nhiều mục tiêu.

Sau đó, tức là chỉ sau khi Hội đồng xét duyệt đề tài đã góp ý, nhóm nghiên cứu mới chỉnh sửa và thu hẹp mục tiêu nghiên cứu còn lại bảy hạng mục phải hoàn thành như trong hợp đồng mà nhóm đã ký với Sở KH-CN TP.HCM. Lúc ấy, đề tài mới được Hội đồng xét duyệt chấp thuận. Kinh phí 68 triệu đồng cũng là do chính nhóm nghiên cứu tự đề xuất sau khi dự toán những việc cần làm.

Xin nói rõ thêm là ở đây, chúng ta chỉ làm robot mô hình chứ không phải làm một con robot thật. Với một con robot thật, chắc chắn kinh phí sẽ phải lớn hơn gấp nhiều lần. Đối với robot mô hình, Hội đồng nghiệm thu chỉ yêu cầu nhóm nghiên cứu thực hiện đúng mục tiêu đã đề ra: Robot phải leo vượt được các loại cầu thang. Trước mắt, robot chưa cần phải chữa cháy mà chỉ leo được cầu thang (tất nhiên là các loại cầu thang thật!) để định hướng vào mục tiêu chữa cháy. Đáng tiếc, mô hình robot do nhóm nghiên cứu thực hiện chỉ leo được... cầu thang mô hình mà nhóm đã tự làm ra!

Thật ra, với kinh phí gần 70 triệu đồng cấp cho nhóm nghiên cứu đề tài này là đủ để có thể đi mua một  robot thật. Thế nhưng, khi xét duyệt đề tài, Hội đồng vẫn cân nhắc để thông qua. Mục đích là nhằm khuyến khích các nhà khoa học tiếp cận với những kiến thức mới qua việc nghiên cứu, chế tạo  mô hình robot. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đề tài sẽ có sự sáng tạo thêm nhằm phục vụ lợi ích xã hội sau này.

Robot leo cầu thang: Phải "ủn", mới chạy! (Ảnh: Phan Thảo)

Trao đổi riêng với tôi, anh Giáp cũng tỏ ra lo lắng: Trong lần nghiệm thu lần II sắp tới (dự kiến sẽ vào cuối tháng 12/2004), nếu Hội đồng tỏ ra nghi ngờ  về con robot do nhóm tự nghiên cứu, chế tạo thì anh ấy nhờ tôi, với tư cách chủ tịch Hội đồng nghiệm thu, có tiếng nói giải thích với mọi người. Tuy nhiên, khi tôi hỏi anh Giáp cách tính lực ma sát để bánh xe của robot có thể leo được cầu thang, anhh Giáp tỏ ra lúng túng. Anh ấy nói: Do không trực tiếp làm nên... không rõ lắm (?!).

Trên đây là ý kiến của GS TSKH Nguyễn Xuân Hùng trong cuộc trao đổi dành riêng cho phóng viên VietNamNet vào chiều 15/12. 

- "Liệu trong lần tái nghiệm thu sắp tới, Hội đồng nghiệm thu sẽ có sự thông cảm, nương nhẹ nào nếu đề tài vẫn chưa đạt yêu cầu theo hợp đồng đã ký với Sở KH-CN TP.HCM?" - chúng tôi hỏi. 

GS TSKH Nguyễn Xuân Hùng khẽ thở dài rồi nói: Suốt hơn mười năm giữ cương vị chủ tịch Hội đồng của nhiều Hội đồng nghiệm thu đề tài, ông đã từng chứng kiến không ít lần Hội đồng nghiệm thu chỉ thực hiện công việc của mình một cách đại khái, qua loa... rồi cho qua, mặc dù biết chắc rằng đề tài đó rồi cũng sẽ " cất vào ngăn kéo"! Một chút trầm ngâm, nhà khoa học đã gần 70 tuổi này khẳng định: Sẽ không còn chỗ cho sự dễ dãi, xuê xoa trong nghiên cứu khoa học. Đối với đề tài "Mô hình robot leo cầu thang" đang gây xôn xao dư luận, GS Nguyễn Xuân Hùng cả quyết: "Hội đồng nghiệm thu đã và sẽ làm việc một cach quyết liệt và thẳng thắn!".

● GS TSKH Bùi Song Cầu, phó chủ tịch Hội đồng nghiệm thu: Lãng phí trong nghiên cứu khoa học? Một cái... bệnh! 

GS TSKH Bùi Song Cầu tại cuộc họp nghiệm thu "Mô hình robot leo cầu thang". (Ảnh: Phan Thảo)

Không phải cứ đề tài nào có nghiên cứu cũng sẽ thành công, vì đề tài có thể thất bại, do rủi ro hoặc do khó quá làm chưa được. Tuy nhiên, đã là nghiên cứu khoa học thì phải trung thực, đó là yêu cầu đầu tiên đối với người làm nghiên cứu.

Nhóm đề tài "Robot leo cầu thang" hoàn toàn có thể tham khảo tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng tham khảo của ai thì phải ghi rõ ra để thấy được đâu là kế thừa, đâu là công sức đóng góp của nhóm nghiên cứu. Đã có rất nhiều nơi làm loại robot leo cầu thang này (kể cả trong nước và nước ngoài). Lẽ ra, báo cáo của nhóm tác giả đề tài "Mô hình robot leo cầu thang" phải có phần tổng quan để giới thiệu các kết quả đã có. Rất tiếc là nhóm nghiên cứu lại bỏ qua.

Khi xét duyệt đề tài, chúng tôi đã rất trân trọng, khuyến khích và đánh giá cao đề tài do thấy nhiều khả năng để ứng dụng vào thực tế. Giới hạn của đề tài chỉ yêu cầu làm ra một mô hình robot leo được cầu thang và giải được bài toán để robot có thể leo mọi loại cầu thang với các kích cỡ khác nhau.

Kinh phí 68 triệu đồng có phải là quá thấp? Thật sự, người ta cũng chỉ có thể tốn khoảng 10-15 triệu đồng cho chi phí thiết bị để thực hiện mô hình mà thôi! Còn với gần 60 triệu đồng còn lại để làm gì? Thực chất, đây là tiền chi cho chất xám để nghiên cứu, tính toán và thiết kế cho mô hình robot. Do đó, đây thực sự là sự lãng phí tiền của của Nhà nước, của nhân dân nếu việc nghiên cứu tỏ ra thiếu trung thực!

TS Nguyễn Văn Giáp, chủ nhiệm đề tài "Mô hình robot leo cầu thang": Bài học rút ra? Hãy coi chừng... những cầu thang có gờ! - Thưa ông, nhiều bạn đọc VietNamNet đặt câu hỏi: Đề tài "Mô hình robot leo cầu thang" chỉ được cấp kinh phí có chưa đến 70 triệu đồng thì liệu có làm nỗi? - TS Nguyễn Văn Giáp: Chúng tôi chỉ dám xin kinh phí chừng đó vì cảm thấy đủ cho việc mua sắm thiết bị, linh kiện để chế tạo mô hình! - Đã có nhiều lời cáo buộc về "kết quả nghiên cứu khá  hạn chế" của đề tài. Với tư cách là người thực hiện đề tài, ông đánh giá thế nào về đề tài của mình? - TS Nguyễn Văn Giáp: Nghiên cứu khoa học mà bảo thành công thì làm sao dám làm... - Như vậy, đề tài này đã thất bại...? -  TS Nguyễn Văn Giáp: Đề tài có thành công và có thất bại. - ??? -  TS Nguyễn Văn Giáp: Đề tài thành công ở mức độ mô hình. Thành công  ở  chỗ: Nếu như bậc thang phẳng và ngắn, nó (robot) leo được. Thất bại ở chỗ: Cầu thang trơn và có gờ như nhiều cầu thang ở... Việt Nam thì nó không leo được! TS Nguyễn Văn Giáp ngồi cúi đầu tại cuộc họp nghiệm thu "Mô hình robot leo cầu thang" vào ngày 10/12. (Ảnh: Phan Thảo) Bài học khoa học rút ra được ở đây, trong nghiên cứu mô hình robot này là: Hãy coi chừng những... cầu thang có gờ! - Thế còn những bài báo đăng trong Kỷ yếu Hội nghị Cơ - Điện tử quốc tế, tổ chức tại Hà Nội vào tháng 11/2004, có phải là sao chép của hãng Bluebotics? -  TS Nguyễn Văn Giáp: Xin nhường lời giải thích cho KS Đoàn Thế Thảo... - KS Đoàn Thế Thảo: Là "Tình ngay, lý gian"! Chúng tôi có tham khảo tài liệu nước ngoài và cũng có ghi rõ nguồn. Nhưng ở một số đoạn trong báo cáo của mình, chúng tôi có dẫn lại một số đoạn theo tài liệu của nước ngoài nên dễ gây nhầm lẫn. (?!)